در سالهای اخیر، پدیدهای خطرناک در حوزه چاپ و نشر علمی بهوجود آمده است که با نام “Hijacked Journal” یا مجله ربایی شناخته میشود.
در این شیوه، مجرمان سایبری یا افراد سودجو وبسایتی جعلی شبیه به مجلهای معتبر ایجاد میکنند تا پژوهشگران را فریب داده و آنان را به ارسال مقاله و پرداخت هزینه چاپ ترغیب کنند، این مجرمان سایبری از آدرس قبلی مجلات معتبر استفاده می کنند.
حتی برخی مواقع هزینه ی بیشتری برای در اولویت قرار دادن اثر دریافت می کنند. هدف اصلی این افراد، کسب منافع مالی از طریق جعل هویت مجلات علمی واقعی است.
نحوه تشخیص ژورنال هایجک شده
تشخیص یک ژورنال هایجک شده نیازمند دقت بالا و آشنایی با چند نشانه کلیدی است. در جدول زیر میتوانید تفاوت بین ژورنال واقعی و ژورنال جعلی یا هایجک شده را مشاهده کنید:
| ویژگی ها | ژورنال واقعی | ژورنال هایجک شده(Hijacked Journal) |
| دامنه وب | در سایت ناشر معتبر(مانند:Springer,Elsevierو…) | دامنه مشکوک و نامعتبر(مثلاً:info یا org.جعلی) |
| ایمیل تماس | آدرس نهادی رسمی(publisher.com…) | ایمیل عمومی(gmail یا yahoo) |
| فرآیند داوری | داوری همتا(Peer Review)واقعی و چند هفته طول می کشد. | پاسخ فوری و پذیرش در چند روز |
| هزینه چاپ | معمولاً شفاف و در وب سایت اصلی ناشر اعلام می شود. | درخواست انتقال مستقیم پول به حساب شخصی |
| ظاهر وب سایت | طراحی حرفه ای و مطابقت با استانداردهای ناشر | طراحی ضعیف و پر از خطا و لینک شکسته |
ما در موسسه maghaleisi.com انجام مقاله isi و چاپ مقاله isi شما را از صفر تا صد بر عهده میگیریم. بنابراین شما نگرانی از بابت تشخیص ژورنال هایجک شده نخواهید داشت.
خطرات اصلی مجله ربایی
مجله ربایی خطرات و پیامدهای زیادی برای پژوهشگر و جامعه علمی دارد. در ادامه مورد از مهمترین این خطرها را مطالعه میکنید:
1. از بین رفتن اعتبار پژوهشگر
انتشار مقاله در چنین مجلاتی باعث میشود:
- نام فرد در سوابق علمی بهعنوان فردی غیرمعتبر ثبت شود.
- در ارزیابی ارتقاء، بورس یا پذیرش دانشگاهی دچار مشکل شود.
- حتی گاهی مقاله در فهرست سیاه ناشرها یا وزارتخانههای علمی قرار گیرد.
2. تخریب نظام داوری علمی
این مجلات معمولاً روند داوری تخصصی (Peer Review) ندارند یا این کار را به صورت جعلی انجام میدهند. در نتیجه:
- مقالات غلط یا حتی ساختهشده بدون داده واقعی منتشر میشوند.
- اعتماد عمومی به علم کاهش مییابد.
اگر میخواهید در مورد Peer Review بیشتر بدانید، مقاله “معنی peer review + مراحل و انواع پیر ریویو” را مطالعه کنید.
3. آسیب به تصمیمگیری علمی و اجتماعی
وقتی دادههای نادرست از این مجلات وارد منابع علمی میشوند، میتوانند روی سیاستها، درمانها و فناوریها اثر خطرناک بگذارند.
4. از بین رفتن منابع و هزینهها
پژوهشگر زمان و بودجهی زیادی را صرف تحقیق میکند، اما انتشار در ژورنال جعلی باعث دورریختن بودجهی پژوهش و گاه تکرار کار توسط دیگران میشود چون هیچ اعتبار رسمی ندارد.
5. کلاهبرداری مالی و دادهای
در مجلات هایجکشده:
- از نویسنده هزینهی چاپ دریافت میشود بدون اینکه مقاله واقعاً منتشر شود.
- گاهی اطلاعات شخصی و مقاله سرقت میگردد و بعدها به نام شخص دیگری چاپ میشود.
6. گسترش اطلاعات نادرست در فضای علمی
این مجلات منبعی برای تحقیقات بعدی اشتباه میشوند؛ چون برخی پژوهشگران ناآگاهانه از آنها بهعنوان منبع معتبر استفاده میکنند.
راههای تشخیص ژورنال جعلی یا مجله ربایی
برای اطمینان از معتبر بودن مجله قبل از ارسال مقاله:
- نام دقیق ژورنال را در سایت رسمی ناشر جستجو کنید.(مثلاً اگر ژورنال در Scopus ایندکس است، مستقیماً در Scopus بررسی نمایید.)
- از آدرس دامنه اطمینان حاصل کنید. بسیاری از سایتهای جعلی از دامنههایی شبیه به سایت اصلی استفاده میکنند.
- پروفایل مجله را در Clarivate یا Scopus بررسی کنید.
- از ارسال مقاله از طریق ایمیل اجتناب کنید. ارسال مقاله باید از طریق سیستم مدیریت مقالات (Submission System) انجام شود.
- از سایتهایی مانند Beall’s List یا Cabells Predatory Reports استفاده کنید.
اگر اشتباهاً به یک مجله ربودهشده (Hijacked Journal) مقاله ارسال کردید چه باید کرد؟
اگر متوجه شدید که مقالهی خود را به یک ژورنال جعلی یا ربودهشده ارسال کردهاید:
- بلافاصله از ادامه پرداخت هزینه خودداری کنید.
- به نهادهای رسمی مانند دانشگاه یا موسسه پژوهشی خود اطلاع رسانی کنید.
- ارسال گزارش به ناشر اصلی مجله. ناشران معمولاً صفحهای برای گزارش مجلات جعلی دارند.
- گزارش به پایگاههای نمایهسازی نظیر Scopus یا DOAJ.
- عدم ارسال همان مقاله به ژورنال واقعی تا زمان بررسی وضعیت.
راهکارهای پیشگیری از افتادن در دام مجلات جعلی
| راهکار | توضیح |
| بررسی ISSN | برای اطمینان از واقعی بودن، ISSN را در وب سایت رسمی بررسی کنید. |
| استفاده از لیست های رسمی | مانند: Master Journal Listیا .Scopus Source List |
| مشورت با اساتید یا منتور علمی | مشورت با افراد باتجربه باعث جلوگیری از بروز اشتباه می شود. |
| دقت در وعده های چاپ سریع | پذیرش سریع بدون داوری واقعی، نشانه ی واضح کلاهبرداری است. |
| استفاده از سایت های معتبر برای جستجوی مجله | مانند:Elsevier Journal Finder یا Springer Journal .Suggester |
نشانههای ظاهری یک سایت جعلی
- وجود غلطهای املایی در وبسایت
- طراحی ساده و بیکیفیت
- نبود اطلاعات تحریریه یا اعضای هیئت علمی معتبر
- لینکهای شکسته یا صفحات خالی
- دامنههایی خارج از کشور ناشر (مثلاً .xyz، .co، .cn برای مجلهای که باید آمریکایی باشد)
در صورت مشاهده مجله ربایی چه باید کرد؟
- مستند سازی کنید: از صفحات سایت جعلی اسکرینشات بگیرید.
- گزارش به ناشر اصلی: به ناشر واقعی (مثلاً Springer, Wiley, Elsevier) اطلاع دهید.
- گزارش به انجمنهای علمی: مانند (COPE Committee on Publication Ethics).
- اطلاعرسانی در شبکههای دانشگاهی و گروههای پژوهشی: تا از انتشار قربانیان جدید جلوگیری شود.
سؤالات متداول شما
- ژورنال هایجکشده دقیقاً چیست؟
ژورنالی است که نسخهی جعلی آن توسط کلاهبرداران ساخته میشود و وانمود میکند نسخهی رسمی یک ژورنال معتبر است. معمولاً وبسایتی مشابه با دامنهی متفاوت (مثلاً تغییر جزئی در آدرس) ایجاد میشود.
- تفاوت میان ژورنال جعلی و هایجکشده چیست؟
- ژورنال جعلی از ابتدا ساختگی است و وجود خارجی ندارد.
- ژورنال هایجکشده سوءاستفاده از نام و اعتبار یک ژورنال واقعی است؛ نسخهی بدلی از مجلهی معتبر با هدف فریب نویسندگان.
- این پدیده چگونه اتفاق میافتد؟
افراد سودجو دامنهای مشابه ژورنال علمی اصلی ثبت کرده، طراحی و لوگوی آن را کپی میکنند، سپس از طریق ایمیل یا تبلیغ جعلی پژوهشگران را دعوت به ارسال مقاله کرده و هزینه چاپ دریافت میکنند.
- چرا پژوهشگران قربانی این نوع مجلات میشوند؟
دلایل رایج شامل فشار برای چاپ سریع، کمبود آگاهی از روشهای تشخیص اصالت مجلات، و گاهی مهارت پایین در زبان انگلیسی یا جستوجوی علمی است.
- چه نشانههایی وجود دارد که نشان دهد یک ژورنال احتمالاً مجله ربایی شده است؟
- تفاوت دامنهی وبسایت با دامنهی رسمی موجود در پایگاههای استنادی
- دعوتنامههای ایمیلی غیرحرفهای یا بدون دامین آکادمیک
- درخواست فوری برای پرداخت هزینه چاپ
- نبود اطلاعات دقیق سردبیر یا ISSN معتبر
- انتشار مقاله در ژورنالهای هایجکشده چه پیامدهایی دارد؟
- از بین رفتن اعتبار پژوهشگر و مقاله
- عدم امکان استناد علمی
- حذف از فهرستها و نمایههای رسمی
- خطر کلاهبرداری مالی یا سرقت دادهها
- چگونه میتوان از انتشار در ژورنالهای هایجکشده جلوگیری کرد؟
با بررسی منبع رسمی در Scopus، Web of Science، DOAJ، یا سایت ناشر اصلی؛ همچنین تطبیق دامنه وبسایت و ایمیل سردبیر با اطلاعات واقعی.
- آیا امکان بازیابی مقاله از ژورنال هایجکشده وجود دارد؟
در اغلب موارد بسیار دشوار است چون وبسایت جعلی ممکن است ناپدید شود. بهترین راه، ارسال مجدد مقاله به ژورنال اصلی پس از اطلاعرسانی ماجرا و ارائه مدارک پرداخت است.
- نقش ناشران و نهادهای علمی در مقابله با این پدیده چیست؟
ناشران معتبر معمولاً هشدار رسمی منتشر میکنند و دامنههای جعلی را گزارش میدهند؛ نهادهای علمی باید آموزش و آگاهی پژوهشگران را تقویت کنند و در ارزیابیها دقت بیشتری بهخرج دهند.
- چه منابعی برای شناسایی و بررسی ژورنالهای هایجکشده وجود دارد؟
- Beall’s List (بهروزرسانیهای جدید)
- Retraction Watch
- Cabells Blacklist
- پایگاههای رسمی ناشران (Springer, Elsevier, Taylor & Francis)
جمعبندی
پدیدهی hijacked journal (مجله ربایی) امروز یکی از تهدیدهای جدی برای اعتبار علمی پژوهشگران است.
با دقت، بررسی منابع رسمی، و آموزش مداوم میتوان از این دامها پیشگیری کرد.
